Topstories

(advertentie)

Gemak dient de mens. Maar als alles bijna automatisch – denk AI – makkelijker wordt, worden wij bijna per definitie dommer. Onze columnist begint zich er steeds meer zorgen over te maken. Want het is net als met je eigen wietje kweken: er gaat niks boven doe-het-zelf!

De comfort paradox

Misschien heb je het radiospotje wel eens gehoord. Een stem zegt: ‘Kook jij nog zelf? Dat hoeft niet meer.’ Waarna de luisteraars wordt verteld dat ze kant en klare maaltijden thuis bezorgd kunnen krijgen, die ze alleen nog in hun magnetron hoeven te zetten.

De twee eerste zinnetjes uit het spotje bleven in mijn hoofd plakken. Voor mij staan ze voor een bredere trend en wat ik de comfort paradox noem. Die trend bestaat al langer. De eerste keer dat ik zakjes gesneden champignons in de supermarkt zag, is jaren geleden.

Lekker makkelijk

Ik herinner me hoe verbaasd ik was. Weinig is zo makkelijk als champignons in plakjes snijden. Een kleuter kan het. Waarom zou je bijna twee keer zoveel betalen voor een product, alleen om een zeer simpele bewerking niet zelf te hoeven doen?

Het antwoord is te vinden in een oude slogan van de magnetronmaaltijdenboer van de radiospot: ‘lekker makkelijk’. Het is makkelijker om een zakje voorgesneden champignons open te maken, dan zelf je champignons te snijden.

‘Dat hoeft niet meer’

Natuurlijk, als je door ziekte, amputatie of andere overmacht niets zelf kan snijden, maar toch zelf wil koken, dan is het geweldig dat je voorgesneden ingrediënten kunt kopen. Maar voor de overgrote meerderheid van de mensen geldt dit niet.

Wat begon met voorgesneden champignons is inmiddels aanbeland bij überhaupt niet meer koken, naar een winkel gaan, of zelfs maar nadenken over wat je wil eten. Dat hoeft niet meer.

Smartphones en AI

De opkomst van de smartphone en AI versterken deze trend. Je hoeft geen kaart meer te lezen, geen feiten of getallen te onthouden, geen sollicitatiebrieven te schrijven of überhaupt nog zelf je gedachten en gevoelens in woorden om te zetten. Lekker makkelijk.

Maar makkelijk is niet altijd beter of bevredigender. Ik zou zelfs zeggen: meestal is het dat niet. Elke thuiskweker weet hoeveel specialer en bevredigender het is om je zelf gekweekte wiet te roken, vergeleken met wiet van de coffeeshop.

Doe het (liever) zelf

Toch is zelf goede wiet kweken zeker niet makkelijk. Het kost tijd, moeite en toewijding. En daarin zit de comfort paradox. Comfort en gemak lijken misschien in alle gevallen fijn, maar dat idee miskent hoe de menselijke geest werkt.

Door moeite te doen en dingen op je eigen manier aan te pakken, ervaar je gevoelens die veel dieper en breder zijn dan comfort en gemak. Alle reclame ten spijt word je niet gelukkig van consumeren, maar van creëren, jezelf ontwikkelen en bezig zijn met andere mensen.

Zelf koken dus, geen magnetron-abonnement. Zelf artikelen en boeken lezen, niet alleen door AI opgehoeste samenvattingen. Zodat je zelf blijft denken en leren. Wetenschappers waarschuwen dat veelvuldig gebruik van ChatGPT en dergelijke tools leidt tot “cognitive offloading”.

Slimmere modellen, dommere mensen

Doordat je je denkwerk uitbesteedt, verzwakken je geheugen en je kritisch denkvermogen en vermindert je hersenactiviteit. Minder wetenschappelijk gesteld: je wordt dommer. VOLT-leider Laurens Dassen zei daarover op 18 oktober bij het programma Buitenhof:

‘Als wij massaal deze producten gaan gebruiken, zorgen we dat die modellen slimmer worden. Als die modellen slimmer worden en wijzelf collectief dommer, krijgen we minder kritische burgers. Dat raakt aan de democratie. Dat is precies wat dit soort techbedrijven willen. Geen weerbare mensen in een stevige democratie, maar de macht van de technologie die zij zelf hebben.’

Leef dus zelf

Kook dus voor jezelf en voor anderen, schuif je denkwerk niet af op een machine en kweek als het even kan je eigen wiet en andere groenten (handig als de supermarkt weer gehackt is). Leef zélf!