Topstories

(advertentie)

HLVd, het hop latent viroïde, is een microscopisch stukje RNA dat wietplanten lang besmet kan houden zonder dat je iets ziet, tot de bloei tegenvalt met kleine, losse toppen. Dat maakt het zo verraderlijk voor kwekers. Nieuw onderzoek laat zien langs welke wegen HLVd zich verspreidt, zonder dat je het als kweker kunt zien.

HLVd, de hop latent viroïde, verspreidt zich via meer wegen dan één. Nieuw onderzoek vond het in moederplanten zonder symptomen, in bewortelde stekken, in recirculerend voedingswater en in zaad. Wat betekent dat voor jouw kweek, en wat is nog onbewezen?

Sinds ons eerste artikel over HLVd, in november 2023, zijn er studies verschenen die laten zien hoe het hop latent viroïde zich door een kweek beweegt. Met name twee peer-reviewed studies uit 2025: Punja e.a. in Plants en Ong e.a. in Archives of Virology hebben dat onderzocht.

Moeders en stekken besmetten zonder symptomen

Onderzoekers rond Zamir Punja van Simon Fraser University vonden HLVd in blad en wortels van moederplanten van tien genotypen. De wortels waren het vaakst positief. Bij sommige planten ontbrak het viroïde juist in het onderste of bovenste blad. Eén bladmonster geeft dus niet altijd het juiste beeld van de plantenziekte.

Ook stekken van een besmette moederplant testten positief. Bij meerdere genotypen waren de wortels van de stekken binnen twaalf dagen besmet. De stekken zagen er meestal gezond uit, al wortelden ze volgens de auteurs wel minder goed. Een stek zonder symptomen kan HLVd dus gewoon meedragen.

Voedingswater en hydro: viroïde in het water

In een kweekbedrijf testten de onderzoekers ook de stektafels. HLVd zat op het tafeloppervlak onder zieke planten, in het water in de groeven van de tafel en in het voedingswater uit de sproeiers. Ook in het water dat van de tafels afliep, werd het gevonden, al viel een tweede monster net buiten wat de test als positief telt.

Daarna volgden twee hydro-proeven. Een gezonde stek in hetzelfde stekapparaat (een cloner) als een besmette stek, was na twee weken zelf ook besmet. In een uitlekbak stonden besmette planten aan het ene eind en gezonde aan het andere. Na twee weken, met twee keer per dag water erin, waren ook de gezonde planten positief.

Zaad en stuifmeel ook al besmet

Of zaad HLVd meedraagt, was lang een open vraag. Na een kruising bleken 16 van de 16 geteste zaden ook positief. Bij hennepzaad uit een veredelingsproef was 60% besmet. Zaailingen uit besmet zaad bleken positief in de zaadlobben (de ronde lobblaadjes) en de eerste echte blaadjes.

Ook stuifmeel en meeldraden van besmette planten bevatten al HLVd. Of besmet stuifmeel ook besmet zaad oplevert, laat dit onderzoek nog niet zien; het toont alleen dat het viroïde erin zit. Voor breeders van wietzaden is het dus verstandig om met die mogelijkheid rekening te houden.

Hitte en UV-C: het viroïde blijft aantoonbaar

Kun je HLVd wegwerken met warmte of UV-licht? Zo makkelijk blijkt het niet. Drie tot vijf minuten UV-C op een blad veranderde niets aan de testuitslag. Bij wortels nam de hoeveelheid af, maar het viroïde bleef aantoonbaar. Ook na een behandeling van maximaal 30 minuten op 70 tot 90 °C was HLVd in blad nog te vinden.

Let wel: de onderzoekers meten met een PCR-test. Die laat zien dat er viroïde-RNA aanwezig is, maar niet of het nog besmettelijk is. Hier betekent ‘overleefd’ dus ‘nog aantoonbaar’. Reken er daarom niet op dat een korte UV-behandeling of hitte besmet materiaal veilig maakt.

Luizen nemen HLVd op, overdracht is niet aangetoond

Een tweede studie keek naar bladluizen. Cannabisluizen en rijstwortelluizen die op besmette planten zogen, bleken HLVd in zich te dragen: bij 4 van de 8 groepen cannabisluizen en bij 1 van de 8 groepen rijstwortelluizen. Dat de luizen het viroïde ook doorgeven aan gezonde planten, is niet aangetoond. De auteurs vinden meer onderzoek nodig.

Wat betekent dit voor jouw kweek?

Het onderzoek zegt uiteraard niet hoe vaak HLVd in een gewone thuiskweek opduikt. Het laat wel zien waar de risico’s zitten: stekken en moeders van onbekende herkomst, gedeeld voedingswater en zaad van een onduidelijke bron. Hoe meer planten één watercircuit of één stekapparaat delen, hoe groter de kans dat één besmette plant de rest meeneemt.

Praktisch gezien kun je als thuiskweker bijna niets doen, omdat je het viroide niet kunt zien maar alleen kun t testen met een PCR test zoals deze viroïdentest van Fundación Canna. Maar wees in ieder geval voorzichtig, zet nieuwe planten eerst apart en deel geen voedingswater tussen planten waarvan je de status niet kent. En reinig al je kweekspullen na een ronde met bleekwater:

Wat nog onbewezen is

Dit blijft voorlopig nog laboratoriumwerk en onderzoek in enkele kweekfaciliteiten, vaak met kleine groepen planten. Het toont aan dat HLVd er kan zijn en hoe het verspreidt, maar niet hoe vaak het zich verspreidt. Ook meet een PCR-test RNA, en geen besmettelijkheid. Reden voor voorzichtigheid dus, niet voor paniek. Zodra er nieuwe studies komen, brengen we je op de hoogte.