Topstories

(advertentie)

Het doel van het nu in 10 steden lopende ‘Experiment Gesloten Coffeeshopketen’ is om na te gaan of gereguleerde productie, distributie en verkoop van cannabis mogelijk is en wat de effecten hiervan zijn. De eerste ‘vervolgmeting’ van het experiment is nu beschikbaar. Het valt vooral op dat consumenten op de legale markt veel meer productkeuze hebben – o.a. edibles, concentraten en vapes – dan mensen in de overige coffeeshops in Nederland. En de wietprijzen dalen, ook altijd leuk!

Eerste bevindingen uit het lopende wietexperiment

Het Trimbos-instituut maakte de resultaten van de eerste meting binnen het wietexperiment woensdag bekend in een liefst 189 pagina’s dik rapport. Zij deden samen met Breuer&Intraval en RAND Europe het veldwerk voor het langverwachte (tussen)rapport.

Sinds de start van de experimenteerfase in april 2025 laat de eerste vervolgmeting zien dat het aanbod van cannabisproducten in coffeeshops in de tien deelnemende gemeenten is verbreed, met meer variatie en nieuwe producten op de menukaarten.

Ook beoordelen bezoekers in deze interventiegemeenten de prijs-kwaliteitverhouding van wiet positiever dan voor de start van het experiment. Daarnaast geven betrokken partijen aan dat de samenwerking tussen gemeenten, coffeeshophouders, telers en toezichthouders is geïntensiveerd.

Er zijn ook 10 plaatsen met coffeeshops aangewezen als zogeheten vergelijkingsgemeenten tijdens het wietexperiment. Op onderstaande kaart zie je beide groepen aangegeven:

Zes voorlopige resultaten van één jaar wietexperiment

“Op basis van deze eerste vervolgmeting kunnen nog geen definitieve conclusies worden getrokken. Vervolgmetingen moeten uitwijzen wat de effecten van de gesloten coffeeshopketen op de langere termijn zijn”, waarschuwen de onderzoekers alvast. Toch is het interessant om te zien wat de voorlopige conclusies zijn tussen ‘legaal’ en ‘illegaal’ in coffeeshopland.

#1 – Grotere diversiteit aan cannabisproducten in coffeeshops

Een van de meest opvallende uitkomsten van het onderzoek is de groei van het assortiment in de wietproef-gemeenten. Coffeeshops bieden inmiddels méér verschillende soorten wiet, hasj en joints aan dan tijdens de nulmeting. Deze stijging is sterker dan in de vergelijkingsgemeenten.

Ook nieuwe cannabisproducten, zoals edibles, vapes en concentraten zijn inmiddels bij een groot deel van de coffeeshops in de interventiegemeenten verkrijgbaar. Daarbij valt op dat bij deze producten regelmatig zeer hoge THC-percentages staan vermeld op de menukaarten, een “ontwikkeling waar gemeenten en preventiepartners hun zorgen over uiten’, stelt het rapport.

#2 – Wiet goedkoper, hasj duurder

De prijsontwikkeling laat een gemengd beeld zien. De gemiddelde prijs van wiet zoals vermeld op de menukaarten in coffeeshops daalde in de interventiegemeenten sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. Vooral nederwiet werd goedkoper.

Hasj vertoonde juist een tegenovergestelde ontwikkeling: de gemiddelde prijs steeg in de interventiegemeenten sterker dan in de vergelijkingsgemeenten.

De prijzen van voorgedraaide joints lieten in beide groepen een lichte stijging zien.

#3 – Stabiel gebruik, beperkte verschuiving in voorkeur voor wiet

Ondanks veranderingen in het aanbod zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat het bezoek aan coffeeshops is veranderd. Het aantal bezoekers en de frequentie waarmee zij coffeeshops bezoeken, bleven stabiel.

Ook het cannabisgebruik veranderde in algemene zin niet. Er werden geen verschillen gevonden tussen interventie- en vergelijkingsgemeenten in gebruiksfrequentie, het aantal gebruiksdagen per maand of het aantal joints per gebruiksdag.

Wel werden enkele veranderingen gezien in de voorkeuren en het aankoopgedrag van coffeeshopbezoekers. In interventiegemeenten nam het aandeel bezoekers toe dat aangaf meestal wiet te gebruiken, in plaats van hasj of zowel hasj als wiet. Mogelijk is een deel van de hasjgebruikers ‘overgestapt’ naar wiet.

Daarnaast beoordeelden bezoekers in interventiegemeenten de prijs-kwaliteitverhouding van wiet in de vervolgmeting positiever dan tijdens de nulmeting. Deze stijging was sterker dan in de vergelijkingsgemeenten. Ook werd gemiddeld meer wiet per aankooptransactie gekocht.

Voor hasj werden dergelijke verschillen niet gevonden. “De betekenis van deze veranderingen is op basis van deze (eerste) monitorgegevens niet eenduidig vast te stellen. Er werden geen duidelijke veranderingen gevonden in gezondheid, ervaren welzijn of problematisch cannabisgebruik”, meldt het rapport hierover.

#4 – Geen duidelijke effecten op leefbaarheid en veiligheid

Er zijn vooralsnog geen overtuigende aanwijzingen dat het experiment invloed heeft gehad op de leefbaarheid of veiligheid in de onderzochte gemeenten. Omwonenden en omwerkenden beoordelen de leefbaarheid rond coffeeshops gemiddeld met een rapportcijfer tussen 7,6 en 7,8 – vergelijkbaar met de nulmeting en met het landelijk gemiddelde.

Wel melden sommige respondenten vormen van overlast, zoals rondhangende personen, verkeersdrukte of geluidsoverlast. Deze meldingen komen iets vaker voor in  de aan de wietproef deelnemende gemeenten, maar het onderzoek “biedt onvoldoende grond om dit rechtstreeks aan het experiment toe te schrijven”.

#5 – Illegale markt blijft een rol spelen

Ondanks de invoering van de gesloten keten is er nog steeds een illegale cannabismarkt, maar er kunnen geen uitspraken worden gedaan over de omvang hiervan.

Consumenten die buiten de coffeeshop cannabis kopen, noemen (nog steeds) vooral de lagere prijs, een aantrekkelijke prijs-kwaliteitverhouding en de mogelijkheid om grotere hoeveelheden aan te schaffen als motieven. De belangrijkste aankoopkanalen blijven bezorgdiensten en dealers die via telefoon of berichtenapps bereikbaar zijn.

De kwaliteit van illegaal gekochte wiet wordt door gebruikers nog steeds positief beoordeeld. Een opvallende ontwikkeling was de toename van de hoeveelheid hasj die per illegale transactie werd gekocht in interventiegemeenten. “Dit kan verband houden met de beperkte beschikbaarheid van gereguleerde hasj in de beginfase van het experiment”, vermoeden de onderzoekers.

#6 – Marktpartijen en overheid zien de voordelen van wietexperiment

Uit interviews blijkt dat de gesloten keten heeft geleid tot meer transparantie binnen de cannabisketen. Gemeenten, coffeeshophouders, telers en toezichthouders hebben vaker overleg en beschikken over meer informatie over de herkomst en productieomstandigheden van cannabis.

Ook verlopen productie, transport en verkoop volgens betrokkenen vaker via gestandaardiseerde procedures dan voorheen. Een belangrijk element daarin is het track-and-tracesysteem, waarmee producten van teelt tot verkoop gevolgd kunnen worden. “Hoewel gebruikers het systeem in de beginfase soms als omslachtig en storingsgevoelig ervoeren, lijken veel van deze opstartproblemen inmiddels te zijn opgelost”, concludeert de eerste vervolgmeting.

Conclusie

Zoals gezegd mogen we van de onderzoekers nog geen harde conclusies trekken, daarvoor is het simpelweg nog te vroeg. Er komen dan ook nog meerdere vervolgmetingen, maar onder voorbehoud durven wij toch wel te stellen dat de moderne, bewuste cannabisliefhebber in alle opzichten (prijs, gezondheid, keuze, transparantie) beter af is in gereguleerde coffeeshops dan in de old school gedoogde cannabis verkooppunten!

[beeld: Shutterstock, bron: Trimbos-instituut]