Topstories

(advertentie)

Het nog jaren doorlopende wietexperiment in 10 gemeenten kan onmiddellijk beëindigd worden, zodat héél Nederland kan gaan genieten van legale cannabis (en niet pas op zijn vroegst ergens in 2030 na afloop van de proef). De twee hoofddoelstellingen van de wietproef kunnen namelijk al worden beantwoord. Ja, legale wiet is beter voor de volksgezondheid. En ja, de criminaliteit daalt als wiet legaal is. Dat laatste bewijst deze actuele studie.

Dat legale wiet beter is voor de gezondheid is een no-brainer

Eerst maar even die gezondheid van de cannabis consument. Het is natuurlijk volstrekt geen hogere wiskunde als je beweert dat van A tot Z gecontroleerde en fatsoenlijk volgens de strenge regels geteelde wiet beter is dan een illegaal product dat zonder enige regels wordt geproduceerd en verhandeld.

Het is eerder de vraag waarom de Nederlandse overheid er voor kiest om bewust de overgrote meerderheid van de naar schatting ruim 1 miljoen cannabis consumenten die schone en geteste wiet (nog langer) te ontzeggen?

Canada, half VS, Malta, Luxemburg, Tsjechië en niet te vergeten onze directe buren in Duitsland bewijzen immers al langer dat het prima op grote schaal mogelijk is om de markt te bedienen met legale cannabisproducten.

En als er eens iets onverhoopt toch fout gaat met een batch, wordt die uit de handel gehaald! Kom daar maar eens om in het zwarte of grijze circuit.

Welke lessen kunnen we trekken uit de legalisatie in VS?

Maar dan die andere belangrijke doelstelling van het huidige Experiment Gesloten Coffeeshopketen: het verminderen van criminaliteit. Nu is het een gotspe als je denkt dat je de drugsgerelateerde criminaliteit ziet afnemen als je slechts op zeer beperkte schaal legale cannabis aanbiedt, zoals nu gebeurt. De drugshandel kent geen grenzen en al helemaal niet die van de gemeenten!

Maar wat we wél hard kunnen maken dankzij nieuw wetenschappelijk onderzoek, is dat bepaalde soorten criminaliteit dalen wanneer medicinale en/of recreatieve cannabis gelegaliseerd worden – en dan dus niet als proef in een beperkte gebied in een beperkte periode, maar gewoon overal en definitief.

Die actuele kennis van zaken staat in het juninummer 2026 van het wetenschappelijke vaktijdschrift Economic Modelling, onder de onderzoekstitel ‘How does Marijuana legislation affect crime? Medical and recreational laws across 50 states‘.

De studie onderzocht hoe verschillende vormen van legalisering de criminaliteit in de loop der tijd kunnen beïnvloeden naarmate meer Amerikaanse staten een vorm van cannabishervorming invoeren.

Verschil tussen medicinaal en recreatief, ook t.a.v. criminaliteit

De Amerikaanse onderzoekers suggereren dat de legalisering van wiet verband kan houden met veranderingen in ‘criminaliteitspatronen’ in de loop der tijd. Ze ontdekten dat het toestaan ​​van cannabis voor recreatief gebruik door volwassenen samenhangt met een geleidelijke afname van geweldsdelicten, terwijl wetten die medicinale cannabis toestaan, geassocieerd worden met een afname van vermogensdelicten.

Volgens de auteurs benadrukken de bevindingen een duidelijk contrast tussen de kaders voor recreatief en medicinaal gebruik. Hun statistische modellen suggereren dat ‘elke benadering van gereguleerde toegang tot cannabis overeenkomt met verschillende patronen in criminaliteitscijfers’.

De onderzoekers merken op dat beleidsveranderingen vaak rimpelende effecten hebben die verder reiken dan hun directe doelstellingen. Wanneer een overheid de wettelijke status van één activiteit verandert, kan dit de prikkels voor andere vormen van gedrag beïnvloeden.

Eerste analyse blijkt bij nader inzien niet juist

De hervorming van de cannabiswetgeving is een nuttig voorbeeld, omdat wetten voor medicinaal en recreatief gebruik op verschillende tijdstippen in de Verenigde Staten zijn ingevoerd, wat een brede dataset voor vergelijking oplevert.

Uit een eerste analyse bleek dat het toestaan ​​van recreatief gebruik zou kunnen leiden tot een toename van vermogensdelicten. Na aanpassing van de modellen, rekening houdend met langetermijntrends die specifiek zijn voor elke staat, verdween deze schijnbare toename echter.

De auteurs stellen daarom dat hun bevindingen de bewering dat ‘legalisering een meetbare toename van vermogensdelicten veroorzaakt’, niet ondersteunen. In plaats daarvan onderstreept het onderzoek ‘het belang van een zorgvuldige methodologie’ bij het beoordelen van beleidsuitkomsten.

Het effect van legale wiet op criminaliteit gaat langzaam

Het onderzoek wees ook uit dat een eventuele impact op criminaliteit zich langzaam ontwikkelt. Veranderingen treden doorgaans pas enkele jaren na legalisering op, in plaats van direct. Vanwege deze vertraging waarschuwen de onderzoekers voorstanders en beleidsmakers om geen overhaaste conclusies te trekken over de voordelen of nadelen van cannabishervorming.

Dit is dus letterlijk wat we in Nederland wél proberen en nastreven met de wietproef: na korte tijd (4 jaar) kijken of er effect optreedt (en dat dan ook nog in een zeer beperkt aantal niet aan elkaar grenzende gemeenten)!

Criminelen worden niet meer geprikkeld als iets van illegaal naar legaal gaat

De bredere conclusie van het onderzoek is dus dat wetgeving rond medicinale cannabis samenhangt met een afname van vermogensdelicten, terwijl legalisering van recreatief gebruik samenhangt met een afname van geweldsincidenten.

De auteurs koppelen deze resultaten aan de Becker-hypothese, een theorie die suggereert dat wanneer markten overgaan van illegale naar gereguleerde systemen, bepaalde criminele activiteiten hun economische prikkels kunnen verliezen.

Het is nog onduidelijk waarom beleid rond de legalisering van recreatieve en medicinale cannabis een verschillend effect lijkt te hebben op criminaliteit. Eerdere studies hebben echter wel verwante vragen onderzocht.

Eerder onderzoek en de positie van Nederland

Een analyse van het besluit van de stad Atlanta om cannabis te decriminaliseren, toonde aan dat geweldsmisdrijven afnamen nadat de politie haar aandacht verlegde naar dit soort ernstiger delicten. Onderzoek uit 2024 rapporteerde ook een opmerkelijke daling van huiselijk geweld na de legalisering van recreatieve cannabis.

Het laatste woord is hier nog niet over gezegd, meer onderzoek is uiteraard nodig. Maar om nou zo lang te wachten met legalisatie als Nederland doet… dat hoeft ook weer niet gezien de reeds bewezen positieve impact op de volksgezondheid en de nu (voorzichtig) aangetoonde afname van enkele serieuze vormen van criminaliteit!

[beeld: Shutterstock]