Topstories

(advertentie)

Deze week sprak ik een coffeeshopeigenaar die ik al heel lang ken. Hij is een atypische cannabis ondernemer, met een klein winkeltje en een groot hart voor de plant. Vrijheid en kleinschaligheid gaan voor hem boven winst en groei. En juist daar wringt de schoen wellicht met en door het nu lopende wietexperiment in Nederland.

Grootschaligheid ook in cannabismarkt de trend

De gemeente van mijn gesprekspartner doet niet mee aan de wietproef, maar hij spreekt veel collega’s en is goed op de hoogte van wat er speelt in cannabisland. En wat hij ziet en hoort baart hem zorgen.

Dat de tien telers grootschalige bedrijven zijn, komt door de opzet van de wietproef. Maar ook bij de coffeeshops is een duidelijke beweging naar grootschaligheid te zien. Bedrijven als Boerejongens, The Plug en Hunter’s blijven groeien en coffeeshops inlijven.

Prijzenoorlog binnen het wietexperiment

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema uitte hier in 2021 haar zorgen over en herhaalde die in een brief aan de gemeenteraad in mei 2025: ‘Een beperking van de ketenvorming bij coffeeshops zoals wij in 2021 hebben voorgesteld, zal wel worden uitgewerkt omdat dat monopolieposities voorkomt en kleinschaligheid bevordert.’

“Zal worden uitgewerkt”… voorlopig dus geen concrete actie.

Ondertussen komen er steeds meer signalen dat er binnen de wietproef een prijzenoorlog begint te ontstaan. De kleine coffeeshops zijn daarbij zwaar in het nadeel. Zij kunnen, anders dan de grote spelers, geen kortingsdeals maken met de telers.

De wietproef coffeeshops zitten klem

Doordat het aantal telers is beperkt tot tien, zit je als coffeeshop feitelijk klem. Je kunt niet zoals vroeger overstappen op andere leveranciers. Tegelijk worden de wietproef telers ook geraakt door de prijzenoorlog; hun winst daalt als de inkoopprijzen zakken.

Op de korte termijn kan dat betekenen dat zowel telers als coffeeshops in het experiment om gaan vallen. Maar op de langere termijn ziet mijn atypische coffeeshopondernemer een ander risico: het supermarkt scenario.

Supermarkt scenario in Nederwietland?

In de supermarkt business heeft een klein aantal mega spelers enorme macht. Denk Ahold/Delhaize, Aldi, LIDL, Jumbo. Door die macht kunnen ze het onderste uit de kan halen bij hun leveranciers. Zo trekken ze ook tuinders en boeren het vel over de oren.

Zo’n situatie kan zich ook in de Nederlandse cannabiswereld ontwikkelen: dominantie van een paar mega-spelers. Die vervolgens de prijzen kunnen dicteren, concurrenten kapot concurreren of overnemen en zich vooral richten op meer winst voor de aandeelhouders.

Weinig nagedacht over economische effecten

Niet voor het eerst zette de visie van de atypische coffeeshopeigenaar me aan het denken. Zelf zie ik veel voordelen van het experiment, zeker voor de consument. Maar ik hou ook van kleinschaligheid. En ik zit zeker niet te wachten op over-commercialisering en monopolisering van onze cannabiscultuur.

Ik denk dat onze overheid nauwelijks heeft nagedacht over de economische effecten van de manier waarop het wietexperiment is vormgegeven. De beperking van het aantal telers en gemeenten tot tien had een politieke reden; het CDA wilde een zo klein mogelijk experiment.

Begreep de overheid dat de benodigde miljoeneninvesteringen om als teler aan de wietproef mee te kunnen doen de kans op buitenlandse betrokkenheid enorm vergrootte? En is er ooit nagedacht over minimumprijzen om een race to the bottom te voorkomen?

Wat doen beide (cannabis)ministers van de VVD?

Wat gebeurt er eigenlijk als er ‘wietproef coffeeshops’ failliet gaan, omdat hun winst op cannabisverkoop in elkaar is gestort? Als een teler de prijzenoorlog niet overleeft en omvalt, mag een teler op de reservelijst dan de opengevallen plaats innemen?

Allemaal vragen voor de nieuwe ministers die over cannabisbeleid gaan, justitieminister David van Weel en VWS-minister Sophie Hermans, beide van de VVD. Die partij noemt zich graag een ondernemerspartij. De vraag is of ze daar ook cannabis ondernemers toe rekenen.

[Fotografie: Gonzo Media/Derrick Bergman, openingsbeeld: Shutterstock]