Topstories

(advertentie)

Ons gedoogbeleid voor cannabis bestaat dit jaar een halve eeuw, maar ook Portugal viert een drugsbeleid-jubileum. In 2001 decriminaliseerde  de Portugese regering bezitshoeveelheden van alle drugs voor eigen gebruik. Helaas is het daar tot nu toe wel bij gebleven ook…

Junks dwingen politiek tot verandering drugsbeleid

In Nederland was een sterke stijging van het aantal heroïnegebruikers een belangrijke reden om het drugsbeleid in 1976 te moderniseren. Cannabis werd gedecrimnialiseerd, terwijl de straffen voor handel in heroïne en andere harddrugs omhoog gingen. Huisdealers en later coffeeshops werden gedoogd, zodat blowers niet met harddrugs in aanraking zouden komen.

Ook in Portugal waren het de junkies die de politiek tot actie bewogen. Portugal kende altijd relatief lage cijfers voor drugsgebruik, maar in de jaren negentig piekte het heroïnegebruik. Er werd veel in de openbare ruimte gespoten en door vieze naalden verspreidde HIV zich snel. Er moest iets gebeuren en het was duidelijk dat de “harde aanpak” niet werkte.

Niet straffen maar helpen en schade beperken

In 2001, na jaren van debat, gooide Portugal het over een andere boeg. Het drugsbeleid ging zich richten op volksgezondheid en harm reduction. Simpel gezegd: je sluit mensen die drugs gebruiken niet meer op, maar biedt ze hulp als ze daar behoefte aan hebben.

Tegelijk met de decriminalisering van bezitshoeveelheden van alle drugs, werd er flink geïnvesteerd in hulpverlening en harm reduction diensten.

De Britse drugsbeleid expert Steve Rolles blikte in een interview met de Nieuw-Zeelandse publieke radio terug op een kwart eeuw decriminalisering in Portugal.

Ontmoedigingscommissie en administratieve sanctie

Hij legt uit dat drugs zeker niet gelegaliseerd zijn in 2001: ‘Als je na 2001 werd gepakt met drugs, werden die in beslag genomen en werd je doorverwezen naar wat een ontmoedigingscommissie wordt genoemd. Je had een gesprek met een arts, iemand van de politie en van de sociale dienst. Zij besloten wat de volgende stap zou zijn. Wat ze niet deden, was je een strafblad geven.’

Je kon wel een administratieve sanctie krijgen, een boete. Maar bij de meeste mensen gebeurde er niks, zei Rolles: ‘Bij ongeveer 80% van de mensen die voor deze commissies verschenen, werd hun zaak simpelweg geseponeerd. Het was een soort tik op de vingers: hier is een folder, probeer niet opnieuw in de problemen te komen, wegwezen.’

Na 10 jaar succes komt de klad in het Portugese drugsbeleid

De eerste tien jaar was het beleid een doorslaand succes. Het aantal drugsdoden daalde scherp, net als verspreiding van HIV onder heroïnespuiters en – niet verrassend – het aantal mensen dat wegens kleine drugsdelicten werd vervolgd.

Het tweede decennium kwam de klad er in. Sinds de economische crisis van 2008 bezuinigde Portugal flink op harm reduction diensten. Rolles ziet een direct verband tussen die bezuinigingen en een toename van problematisch drugsgebruik. Bovendien veranderde de drugsmarkt, onder meer door de opkomst van fentanyl. Dat speelt overal en Portugal is er niet immuun voor.

Holistisch pakket

Om het succes en de problemen te begrijpen, zei Rolles, moet je “wat Portugal heeft gedaan zien als een holistisch pakket van hervormingen”. Niet alleen de wet veranderen, maar volksgezondheid centraal stellen in het hele beleid en genoeg geld besteden aan hulp en zorg.

Dat laatste ging in Portugal mis. Bovendien bleef de volgende stap uit: regulering van de verkoop en productie van drugs. Alle problemen die daarmee samenhangen, van vervuilde producten tot corruptie en geweld, blijven bestaan.

Die les hebben wij in Nederland geleerd met de achterdeur van de coffeeshop.